Η Ευρώπη για ακόμη μια φορά αποδεικνύεται αδύναμη, αμήχανη και παθητική απέναντι σε μια κρίση που επαναλαμβάνεται με μαθηματική ακρίβεια: το μεταναστευτικό. Μετά την Τουρκία, τώρα είναι η σειρά της Λιβύης να εργαλειοποιήσει τις μεταναστευτικές ροές, μετατρέποντας την ανθρώπινη δυστυχία σε πολιτικό και οικονομικό διαπραγματευτικό χαρτί. Η Ε.Ε., με αφελή σταθερότητα, σπεύδει να «συνεργαστεί», να «ενισχύσει», να «επενδύσει» – επί της ουσίας, να πληρώσει λύτρα για να μην κατακλυστεί από νέα κύματα μεταναστών, οπως ακριβώς έκανε με την Τουρκία.
Η Ελλάδα, ως γεωγραφική πύλη εισόδου, σηκώνει ξανά δυσανάλογο βάρος. Τις τελευταίες 2–3 μέρες μόνο, πάνω από 1.500 μετανάστες από τη Λιβύη αποβιβάστηκαν σε Κρήτη και Γαύδο, ενώ πάνω από 1.200 έχουν ήδη τεθεί υπό κράτηση, με τις τοπικές υποδομές στα όριά τους. Η κατάσταση στις τοπικές κοινωνίες είναι ασφυκτική και η κρατική ανταπόκριση ανεπαρκής.
Πρόκειται για μια βαθιά προβληματική στρατηγική. Όσο η Ευρώπη ανταμείβει τους εκβιαστές, τόσο θα πολλαπλασιάζονται. Σήμερα είναι η Λιβύη, αύριο μπορεί να είναι ο Λίβανος, η Τυνησία ή και κράτη της υποσαχάριας Αφρικής. Κάθε ασταθής χώρα με γεωγραφικό πλεονέκτημα θα σπεύσει να χτίσει έναν «μεταναστευτικό διάδρομο» – όχι για να λύσει το πρόβλημα, αλλά για να διαπραγματευτεί χρήματα, επιρροή και πολιτική ανοχή.
Ας είμαστε σαφείς: αυτό το άρθρο δεν στοχοποιεί τους ανθρώπους που μεταναστεύουν, συχνά με κίνδυνο της ζωής τους, αναζητώντας ελπίδα και ασφάλεια. Η κριτική στρέφεται αποκλειστικά σε κράτη και δυνάμεις που εργαλειοποιούν τον ανθρώπινο πόνο, μετατρέποντάς τον σε γεωπολιτικό εργαλείο και οικονομικό παζάρι. Οι πραγματικοί υπαίτιοι της κρίσης δεν είναι οι κατατρεγμένοι, αλλά όσοι τους χρησιμοποιούν.
Υπάρχει άλλος δρόμος;
Ναι. Αλλά χρειάζεται πολιτικό θάρρος και κοινή ευρωπαϊκή βούληση. Ορισμένες εναλλακτικές που πρέπει να τεθούν σοβαρά στο τραπέζι:
-
Σφικτός ευρωπαϊκός έλεγχος στα εξωτερικά σύνορα: Όχι απλώς Frontex ως παρατηρητής, αλλά πραγματική αποτρεπτική δύναμη με εντολή φύλαξης, όχι διάσωσης ή διαχείρισης.
-
Μόνιμος ευρωπαϊκός μηχανισμός επιστροφών: Όχι αργόσυρτες διαδικασίες κράτους-μέλους, αλλά κοινό, ενιαίο πλαίσιο.
-
Κυρώσεις σε κράτη-εκβιαστές: Όπως η Ε.Ε. επιβάλλει κυρώσεις για παραβιάσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ή ενεργειακή εξάρτηση, μπορεί και πρέπει να επιβάλει μέτρα σε όσους χρησιμοποιούν ανθρώπους ως μοχλό πίεσης.
-
Αντιμετώπιση της υποκρισίας στο εσωτερικό της Ε.Ε.: Όσο χώρες όπως η Γερμανία ή η Σουηδία κάνουν επιλεκτικές προσκλήσεις μεταναστών και ζητούν «κατανομές» χωρίς σύνορα, θα συντηρείται το πρόβλημα.
Η Ευρώπη χρειάζεται να βρει τη χαμένη της δύναμη
Το προσφυγικό/μεταναστευτικό δεν είναι μόνο θέμα ηθικής ή αλληλεγγύης. Είναι ζήτημα κυριαρχίας, ασφάλειας και γεωπολιτικής σταθερότητας. Αν η Ε.Ε. δεν το αντιληφθεί αυτό, αν συνεχίσει να μεταφράζει τον εκβιασμό ως «εταίρο» και την αδυναμία ως «ρεαλισμό», τότε το τίμημα θα το πληρώνουν οι κοινωνίες της – με κοινωνική ένταση, πολιτική ριζοσπαστικοποίηση και αποδόμηση της ενιαίας ευρωπαϊκής ταυτότητας.
Ας μην κοροϊδευόμαστε: αν δεν μπει τέλος στη στρατηγική του εξαγορασμένου εκβιασμού, η Ευρώπη θα μετατραπεί από ήπειρο αξιών σε ήπειρο εξάρτησης.
