Το Τελ Αβίβ ακολουθεί για δεκαετίες ένα σταθερό δόγμα: Όποιος αναπτύσσεται στρατηγικά ή γεωπολιτικά στη Μέση Ανατολή, θεωρείται απειλή για την ύπαρξή του. Πάνω σε αυτή την αρχή έχει στηρίξει σειρά πολέμων και στρατιωτικών επεμβάσεων – όπως τον Πόλεμο του Σουέζ (1956), τον Πόλεμο των Έξι Ημερών (1967), την εισβολή στον Λίβανο (1982) και τη σύγκρουση με τη Χεζμπολάχ το 2006. Δεν πρόκειται για “αμυντικό ηρωισμό”, αλλά για προληπτική γεωπολιτική κυριαρχίας.
Την ίδια στιγμή, οι δυτικές δυνάμεις έχουν επέμβει συστηματικά και βίαια στα εσωτερικά του Ιράν – από το πραξικόπημα κατά του εκλεγμένου Μοσαντέκ το 1953 (οργανωμένο από CIA και MI6), μέχρι τη δεκαετή στήριξη του αυταρχικού Σάχη. Από τη στιγμή που η Ισλαμική Επανάσταση του 1979 ανέτρεψε την επιρροή τους, ακολούθησαν δεκαετίες κυρώσεων, αποκλεισμών και απομόνωσης. Οι παρεμβάσεις αυτές δεν είναι περιστασιακές· είναι βαθιές, επαναλαμβανόμενες και ιστορικά τεκμηριωμένες.
Εν μέσω της κλιμακούμενης σύγκρουσης μεταξύ Ισραήλ και Ιράν, πολλοί φαντάζονται έναν πόλεμο μεταξύ δύο γειτόνων. Στην πραγματικότητα, οι δύο χώρες απέχουν περίπου 1.000 χιλιόμετρα μεταξύ τους. Αυτό έχει σαν αποτέλεσμα ουρανοί του Ιράκ —μιας χώρας που ακόμη επουλώνει τις πληγές της από την αμερικανική εισβολή του 2003— να έχουν μετατραπεί σε διάδρομο στρατιωτικών επιχειρήσεων και μυστικών επιχειρήσεων που εξυπηρετούν το παιχνίδι επιρροής Ισραήλ και Ιράν. Η εισβολή των ΗΠΑ στο Ιράκ στηρίχθηκε σε δύο βασικές αφηγήσεις: την ύπαρξη όπλων μαζικής καταστροφής και την ανάγκη εκδημοκρατισμού της περιοχής. Δύο δεκαετίες μετά, ούτε όπλα βρέθηκαν, ούτε η δημοκρατία άνθισε…
Η αυταπάτη της «Αραβικής Άνοιξης»
Η Λιβύη είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Η ανατροπή του Καντάφι δεν οδήγησε σε δημοκρατία, αλλά σε εμφύλιο χάος, διάλυση του κρατικού ιστού και μετατροπή της χώρας σε πεδίο δράσης ενόπλων παραστρατιωτικών ομάδων. Κάτι παρόμοιο συνέβη και στη Συρία, με την αρχική λαϊκή δυσαρέσκεια να μετατρέπεται σε διεθνές πολεμικό θέατρο.
Η “Αραβική Άνοιξη”, που με ενθουσιασμό υποστήριξε η τότε Υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Χίλαρι Κλίντον, υποτίθεται πως θα άνοιγε την πόρτα για περισσότερη ελευθερία, δικαιώματα και συμμετοχή των πολιτών στα κοινά. Τελικά, στις περισσότερες περιπτώσεις, άνοιξε την πόρτα στον εξτρεμισμό, την κατάρρευση και την ανασφάλεια.
Το ίδιο συνέβη σε πολλές χώρες της λεγόμενης Αραβικής Άνοιξης, την οποία η Χίλαρι Κλίντον και άλλοι δυτικοί πολιτικοί χαιρέτησαν ως «νέα εποχή ελευθερίας». Κι όμως, η «άνοιξη» αυτή είτε κατέληξε σε αυταρχικά καθεστώτα (Αίγυπτος) είτε σε διάλυση κρατών (Λιβύη, Υεμένη, Συρία).
Και αν πέσει το καθεστώς στο Ιράν;
Και ας υποθέσουμε ότι πέφτει το θεοκρατικό καθεστώς του Ιράν. Την επόμενη ημέρα τι ακριβώς αναμένουμε; Εκλογές, κόμματα, κοινοβούλιο και ειρηνική εναλλαγή εξουσίας; Εδώ γελάμε. Ο κρατικός ιστός του Ιράν είναι οργανωμένος γύρω από τον θεοκρατικό θεσμό. Αν αυτός καταρρεύσει χωρίς μεταβατικό σχέδιο ή εσωτερική λαϊκή ώθηση (και όχι εξωτερική επιβολή), το πιο πιθανό σενάριο είναι κενό εξουσίας, εμφύλια σύγκρουση και εξωτερική εργαλειοποίηση – όπως σε τόσες άλλες περιπτώσεις
Η Δύση βλέπει τον κόσμο με τον δικό της καθρέφτη
Οι δυτικές δυνάμεις συνεχίζουν να προσπαθούν να εφαρμόσουν ένα μοντέλο διακυβέρνησης που δεν λαμβάνει υπόψη ούτε την ιστορία, ούτε την κοινωνική δομή, ούτε τη θρησκευτική παράδοση των χωρών που θέλουν να “εκδημοκρατίσουν”. Δεν κατανοούν πως η δημοκρατία δεν είναι απλά ένα εκλογικό σύστημα — είναι ένα οικοδόμημα που χρειάζεται χρόνο, θεσμούς, και κυρίως τη βούληση του ίδιου του λαού για αλλαγή.
Η απαίτηση να εφαρμοστεί παντού ένα μοντέλο «αστικής, δυτικής δημοκρατίας» χωρίς να λαμβάνεται υπόψη το κοινωνικό και ιστορικό υπόβαθρο, δεν είναι μόνο αφελής – είναι και επικίνδυνη.
Η σύγκρουση Ισραήλ – Ιράν είναι κάτι πολύ μεγαλύτερο από μια διπλωματική αντιπαράθεση ή μια στρατιωτική αψιμαχία. Είναι μια σύγκρουση μοντέλων, επιρροών και παγκόσμιας στρατηγικής. Αν όμως το Ιράν καταρρεύσει χωρίς σχέδιο και χωρίς εσωτερική ωρίμανση, αυτό δεν θα φέρει ειρήνη ή σταθερότητα. Θα ανοίξει την πόρτα σε νέα δεινά, όχι μόνο για τη Μέση Ανατολή, αλλά και για ολόκληρο τον κόσμο.
Η “οπαδοποίηση” της διεθνούς πολιτικής
Η διεθνής πολιτική δεν είναι ποδοσφαιρικός αγώνας όπου παίρνεις θέση υπέρ της μιας ή της άλλης “ομάδας”. Δεν μπορεί να κρίνεται με οπαδικά φίλτρα του τύπου “οι καλοί και οι κακοί”. Πίσω από κάθε σύγκρουση, κάθε σύστημα διακυβέρνησης και κάθε παρέμβαση, υπάρχει ιστορικό πλαίσιο, πολιτισμικό υπόβαθρο, γεωπολιτικό συμφέρον.
Σε καμία περίπτωση δεν συμμερίζομαι την άποψη πως το Ισραήλ κρατάει «Θερμοπύλες» και με την αυτοθυσία του υπερασπίζεται την Ευρώπη, μια άποψη που καλλιεργείται συστηματικά από μερίδα της κοινής γνώμης και από συγκεκριμένα ΜΜΕ, που επιδεικνούν ιδιαίτερη συμπάθεια στο Ισραήλ, χωρίς να αντιλαμβανόμαστε κιόλας από που προκύπτει…
